Van culturele ambitie naar harde afspraken in gebiedsontwikkeling

Vraag een wethouder, ontwikkelaar of cultuurmaker of cultuur belangrijk is voor een gebied en het antwoord is bijna altijd ja. Cultuur zorgt voor levendigheid, ontmoeting, identiteit en maatschappelijke waarde. Daarover bestaat meestal weinig discussie. En toch zien we in de praktijk steeds hetzelfde gebeuren.

De broedplaats wordt een startup hub. De culturele plint wordt commerciële ruimte. De betaalbare ruimte voor makers blijkt uiteindelijk toch niet zo betaalbaar.

Bijna nooit omdat iemand dat zo bedacht had. Meestal omdat op het moment dat de bepalende keuzes werden gemaakt niemand aan tafel zat om het anders vast te leggen.

Het moment waarop het verschil wordt gemaakt

Een gebiedsontwikkeling kent grofweg vijf fasen: verkenning, verdieping, voorbereiding, uitvoering en exploitatie. Vooral in de voorbereidingsfase worden veel keuzes definitief.

Dan worden omgevingsplannen en visies opgesteld of aangepast, aanbestedingen voorbereid en samenwerkingsovereenkomsten gesloten. Daar wordt bepaald hoeveel ruimte cultuur krijgt, tegen welke voorwaarden en huur, wie eigenaar wordt en wie straks verantwoordelijk is voor de exploitatie. Staat cultuur op dat moment alleen als ambitie op papier? Dan wordt het later lastig om die ambitie alsnog af te dwingen. Staat het vast in vierkante meters, functies, huurprijzen, beoordelingscriteria en overeenkomsten? Dan wordt cultuur daadwerkelijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling.

Wat kun je als beleidsmaker doen?

Juist in deze fase heb je als beleidsmaker stevige instrumenten in handen. Zorg dat culturele functies en het benodigde aantal vierkante meters worden vastgelegd in de relevante beleids- en planologische kaders. Neem concrete criteria voor cultuur op in aanbestedingen. Maak in samenwerkingsovereenkomsten afspraken over minimale meters en maatschappelijke huur. En denk vroeg na over eigenaarschap en beheer: blijft het vastgoed in gemeentelijke handen, komt het bij een culturele organisatie terecht of wordt het onderdeel van de commerciële vastgoedexploitatie? Dat zijn geen details. Dit zijn keuzes die bepalen of een culturele voorziening over tien of twintig jaar nog steeds op die plek kan bestaan.

De belangrijkste stap is daarom om ambities te vertalen naar afspraken die daadwerkelijk afdwingbaar zijn. Over meters, huur, functie, programmering en eigenaarschap. En om niet alleen de investering in het vastgoed te organiseren, maar ook na te denken over een gezonde exploitatie op de lange termijn.

Wat kun je als cultuurmaker doen?

Ook als cultuurmaker kun je eerder invloed uitoefenen dan vaak wordt gedacht. Wacht niet tot er een ruimte wordt aangeboden, maar zorg dat je onderdeel wordt van het gesprek terwijl de plannen nog worden gemaakt. Spreek in bij de behandeling van een gebiedsvisie. Dien een zienswijze in wanneer plannen ter inzage liggen. Zoek contact met ontwikkelaars die inschrijven op een aanbesteding, zodat jouw initiatief onderdeel kan worden van hun plan.

En misschien wel het belangrijkste: zorg dat je niet alleen een goed inhoudelijk verhaal hebt, maar ook een overtuigend exploitatieplan. Wie structureel onderdeel wil worden van een gebied, moet kunnen laten zien wat daarvoor nodig is.

Van routekaart naar praktijk

Samen met Kunstgebouw en Studio Ruimte ontwikkelden we de routekaart Cultuur in gebiedsontwikkeling om precies dit proces inzichtelijk te maken. Per fase zie je wie aan zet is, welke beslissingen worden genomen en welke instrumenten je kunt inzetten. De routekaart sluit aan op het model dat Rinske uitwerkte in Hart, hoofd, handen. Gids voor stadmakers: van initiëren en organiseren naar financieren en consolideren. Want een waardevolle plek maken is één ding. Zorgen dat die plek ook kan blijven, vraagt om andere keuzes. Hart hoofd handen. Gids voor stadmakers werd door Managementboek.nl geselecteerd als Must Read.

Cultuur van intentie naar afspraak

Werk je aan een gebiedsontwikkeling waarin cultuur een belangrijke rol moet krijgen? Dan helpt BRAND om die ambitie te vertalen naar de keuzes die nodig zijn om cultuur daadwerkelijk onderdeel van de ontwikkeling te maken. We werken met gemeenten, ontwikkelaars en culturele organisaties aan de stap van visie naar criteria, van criteria naar afspraken en van afspraken naar plekken die ook op de lange termijn kunnen blijven bestaan. Download hieronder het stappenplan of plan meteen een gesprek. We horen graag meer over jouw uitdaging.

Klik en download hier de carrousel: de vier stappen op één rij, klaar om te delen met je collega’s, je projectteam of je raadsleden.