De ambitie om cultuur een structurele plek te geven is er vaak wel. De vraag is hoe. Welke culturele functies passen bij het gebied? Wie moet vanaf het begin betrokken zijn? Welke positie krijgen makers en culturele organisaties? Hoe organiseer en financier je die functies? En hoe voorkom je dat cultuur tijdens de ontwikkeling alsnog naar de randen van het plan verdwijnt?

 

Wat is cultuurgedreven ontwikkelen?

Cultuurgedreven ontwikkelen gaat over het toevoegen van cultuur als structureel onderdeel van een ontwikkeling en het verbinden van vastgoed, overheid, makers en gemeenschappen. Rinske Brand introduceerde het begrip ‘cultuurgedreven ontwikkelen’ en ontwikkelde het bijbehorende model op basis van onderzoek naar tientallen praktijkcases in binnen- en buitenland. De methode beschreef zij in Hart, hoofd, handen – gids voor stadmakers (LannooCampus, 2024).
Vanuit deze kennis en ervaring helpen wij alle partijen bij elkaar aan tafel te brengen, ontwerpen én begeleiden het proces, met oog voor alle verschillende belangen en drijfveren aan tafel. Door samenwerking, strategie en nieuwe modellen voor financiering en organisatie ontstaat een duurzame basis voor ontwikkeling.

 

Wat kan cultuurgedreven ontwikkelen betekenen voor jouw gebied?

Bij cultuurgedreven ontwikkelen staan cultuur en creativiteit vanaf het begin centraal als volwaardig onderdeel van de ontwikkeling, niet als decor of sluitpost. Cultuurmakers, overheid, vastgoedpartijen en gemeenschap werken op gelijkwaardige basis samen aan het initiëren, organiseren, financieren en bestendigen van een plek. Dat kan verschillende vormen aannemen, van cultuurclusters en culturele districten tot creatieve broedplaatsen, stadslaboratoria en makersplekken.

Hoe werkt het?

Culturele en creatieve plekken kunnen een gebied al vroeg activeren en op lange termijn bijdragen aan een sterke, herkenbare identiteit. Maar cultuur een volwaardige plek geven in gebiedsontwikkeling betekent ook dat werelden moeten samenwerken die niet vanzelfsprekend op elkaar aansluiten. Ontwikkelaars, gemeenten, culturele organisaties, financiers en lokale gemeenschappen hebben ieder hun eigen taal, belangen, tempo en manier van werken. Vastgoed beweegt in investerings- en ontwikkelcycli, overheden werken binnen bestuurlijke en beleidsmatige kaders en culturele initiatieven ontwikkelen zich vaak organischer en in een ander ritme.

Juist in het verbinden van die verschillende werelden ligt een belangrijke opgave. Want wanneer ambities, belangen en ritmes goed op elkaar worden afgestemd, kan cultuur uitgroeien tot een krachtige motor voor een gebied en structureel bijdragen aan de kwaliteit, identiteit en aantrekkingskracht ervan. Dat vraagt om doordachte procesregie: iemand die de verschillende werelden begrijpt, hun belangen en mogelijkheden bij elkaar brengt en ervoor zorgt dat alle partijen vanuit een gelijkwaardige positie kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de plek.

 

Onze rol: het proces vormgeven en begeleiden

Cultuurgedreven ontwikkelen gaat zelden alleen over inhoud. Het gaat vooral over het organiseren van samenwerking. Hiervoor hanteren we het door onszelf ontwikkelende model voor cultuurgedreven ontwikkelen. Cultuurgedreven ontwikkelen gebeurt in  vier stappen: initiëren, organiseren, financieren, consolideren.
Initiëren: Welke betekenis kan cultuur krijgen binnen het gebied, voor wie en met welke partijen?
Organiseren: Hoe organiseer je samenwerking, rollen, eigenaarschap en zeggenschap?
Financieren: Welke financierings- en exploitatiemodellen maken realisatie én continuïteit mogelijk?
Consolideren: Hoe zorg je dat de culturele en maatschappelijke waarde die is opgebouwd ook op lange termijn kan blijven bestaan?Voor het succesvol doorlopen zijn twee belangrijke voorwaarden nodig, namelijk het creëren van een gelijk speelveld met transparantie en vertrouwen en een faciliterende beleidscontext. Dit proces is cyclisch: een culturele plek is nooit af.
BRAND treedt op als onafhankelijke procesbegeleider tussen de werelden van vastgoed, overheid, cultuur en lokale gemeenschappen. We helpen partijen elkaars perspectief te begrijpen, ambities te verhelderen en gezamenlijke intenties te vertalen naar werkbare strategieën en afspraken.
In de praktijk betekent dat dat we:
  • stakeholders samenbrengen rond een gedeelde visie op de plek
  • verschillende professionele talen en belangen met elkaar verbinden
  • ambities, tempo en verwachtingen tussen partners op elkaar afstemmen
  • het ontwikkelproces zo inrichten dat cultuur kan meegroeien met de gebiedsontwikkeling

Voorbeeld: Cultuur in de Amsterdamse Poort

Voor de transformatie van Amsterdamse Poort werkten we samen met vastgoedeigenaar CBRE IM, ontwikkelaar 3W en een aantal lokale culturele initiatieven aan de positionering en ontwikkeling van cultuur als structureel onderdeel van het gebied. Met placetesting onderzochten we samen met hen welke programmering, functies en samenwerkingsvormen werkten. Dit leidde tot het permanent vestigen van een aantal culturele spelers in dit nieuwe stadshart van Zuidoost. de gehele case ‘Cultuur in een commerciële context’  vind je onderaan deze pagina.

Ontwerpsessie Cultuur in de Poort
Ontwerpsessie Cultuur in de Amsterdamse Poort met vastgoedeigenaar, ontwikkelaar en cultuurmakers

Wat dit in de praktijk oplevert

Een goed begeleid proces van cultuurgedreven ontwikkelen leidt tot:
  • een gedeelde koers voor de rol van cultuur binnen het gebied
  • heldere rollen en verantwoordelijkheden tussen publieke, private en culturele partijen
  • een passende organisatie- en governancestructuur
  • financierings- en exploitatiemodellen die passen bij de ontwikkelfase
  • afspraken die culturele functies ook op langere termijn perspectief geven
Kort gezegd: plekken die mensen herkennen, gebruiken en waar ze zich mee verbonden voelen.

 

Met wie we werken

We werken met gemeenten, ontwikkelaars, vastgoedeigenaren, culturele organisaties, beheerders van creatieve werkplekken en financiers die cultuur structureel willen verankeren in hun gebiedsontwikkeling.

 

Cultuur een structurele plek geven in jouw gebied?

Werk je aan een gebiedsontwikkeling waarin cultuur een rol moet krijgen, maar is nog niet duidelijk welke rol, met welke partijen of via welke organisatie- en financieringsvorm? BRAND helpt om die vragen scherp te krijgen en het proces van eerste ambitie tot duurzame verankering vorm te geven.

Benieuwd naar cultuurgedreven ontwikkelen? Laten we samen de mogelijkheden verkennen.

Plan een kennismaking

Het model: vier stappen, twee voorwaarden

 

Stap Kernvragen per stap
Initiëren Welke culturele kracht is er al in het gebied en wie neemt het initiatief om die te benutten?
Organiseren Wie zit aan tafel, met welk mandaat, wie doet wat en welke instrumenten zet je in?
Financieren Welke waarden worden gecreëerd, wat is de value case, hoe vertaal je die naar de business case en hoe kom je tot de juiste financieringsmix?
Consolideren Wie is verantwoordelijk als de ontwikkeling klaar is en hoe blijft de plek bestaan?
Terug naar overzicht

Andere expertises

Van cultuur als toevoeging naar cultuur als drijvende kracht

Hart, hoofd, handen – Gids voor stadmakers biedt een praktisch model voor cultuurgedreven ontwikkelen, opgebouwd uit vier stappen en twee voorwaarden. Met bijna 20 praktijkcases is het een concreet kompas voor iedereen die werkt aan de ontwikkeling van plekken en steden.

Zelf aan de slag met cultuurgedreven ontwikkelen? Bestel het boek.

Lees meer en bestel

Benieuwd wat cultuur voor jouw gebied kan betekenen?

Laten we verkennen wat daarvoor nodig is en waar BRAND kan bijdragen. Meteen een concrete stap zetten? In een Focus Lab brengen we samen de kansen, keuzes en vervolgstappen voor jouw gebied scherp in beeld.

Mail ons!